تاریخچه شهر مهاباد
| |||
نیم نگاهی به گذشته ی مهاباد
تأسیس شهرداری درایران ،که نخست نام آن بلدیه بود به اواخردوره ی ناصر الدین شاه قاجار،بویژه به روزگارآغازنهضت مشروطه خواهی درایران برمی گردد ابتدا به منظور نظافت کوچه ها ومعابرعمومی وتامین روشنایی آن ها بانصب فانوس وچراغ های نفتی درگذرگاه های بزرگ وخیابان های شهر،این تشکیلات ایجاد شد.اما مدتی بعد علاوه برتامین نظافت وروشنایی شهرها، مساله ی نان وگوشت وارزاق عمومی نیزکه پیوسته یکی ازمعضلات قابل توجه اولیای شهرها بوده ،به مسئولان بلدیه ها واگذارگردید . درزمان سلطنت رضاشاه ،باپیشنهاد فرهنگستان وقت زبان وادب فارسی،نام بلدیه هم چون نام بسیاری از ادارات وارگان های دیگرتغییریافت وازآن پس شهرداری گردید . حدود سال های 1305 و1306 پیش ازاین که روشنایی برق درشهر مهاباد معمول گردد، شهرداری وقت دربرخی ازکوچه ها ومحلات شهر، درارتفاع سه تاچهارمتری ازسطح زمین،نوعی چراغ نفتی که درمحل به آن((چراغ نفتی هفت نمره)) می گفتند، یا فانوس به دیوارها نصب کرده بود . عصر هرروز مامورانی ازطرف شهرداری ،نردبان دردست ،همراه بایک پیت نفت ، وکهنه پارچه ای برای پاک کردن شیشه ی چراغ می آمدند و پس ازتمیز کردن شیشه وریختن نفت درچراغ ، آن راروشن می کردند. چراغ درداخل یک محفظه شیشه ای قرارداشت. اغلب درکوچه های اصلی وپررفت وآمد،چنین چراغ های نصب می شدندورفت وآمد با دشواری انجام می گرفت. افراد صاحب نفوذ ودارای مکنت اگردرشب لازم می شد به جایی بروند، یک نفرهمراه آنان فانوس به دست درجلوراه می افتاد. درسال 1317 ، درزمان شهرداری آقای کمال الدین صالحی (شصت وهشتمین فرماندارمهاباد درسال1372 درتهران بدرودحیات گفت)،باهمکاری اولیای امورومعتمدین شهروسرمایه گذاری عده ای تحت عنوان شرکت سهامی(بنگاه روشنایی مهاباد)، نیزکوشش های پاکد لانه ومصرانه ی زنده یادان: میرزا غفورمحمودیان ومیرزا قاسم پنجوی، یک دستگاه موتوربرق چهل کیلو واتی ساخت کشورهندوستان ،خریداری وبه مهاباد حمل گردید. پس ازرسیدن به مهاباد،درمنطقه ی وسیعی اززمین های شهرداری، که آن زمان خیلی ازشهردوربود(همان محل امروزی کارخانه برق، روبه روی صداوسیمای مرکزمهاباد) نصب وراه اندازی گردید. پس ازراه اندازی وآغاز کاروبهره برداری ، شخصی به نام(خلیل آقا) به عنوان مدیرآن محل منصوب گردید وبه تدریج نسبت به نصب تیرهای چوبی برق دردوخیابان اصلی شهروبعضی ازکوچه های پررفت وآمد اقدامات لازم به عمل آمد. برق ازاول غروب تاساعت دوازده شب روشن بود،درساعت12 یکی دوبارضعیف وقوی می شد(که مردم محل به این عمل می گفتند: « عه لا مه تان ده دا» یعنی دارد علامت می دهد که خاموش شود) وناگهان خاموش می شد. قدرت کارموتوربیش ازاین نبود سید محمد صمدی ازهمان اوایل شروع کارتاسیسات برق درمهاباد، استاد محمد تکمه چی ساوجبلاغی وبرادرکوچکتر ایشان، روان شاد مصطفی تکمه چی ساوجبلاغی، جزوکسانی بودند که درراه کارکردن درآن تشکیلات زحمات فراوانی کشید ند وعمری صادقانه خدمت کردند. استاد محمدتکمه چی درامورمربوطه به برق، تعمیردستگاه هاووسایل مختلف مربوطه، انواع ساخت قطعات ازطریق ریخته گری وفلزکاری و... دارای مهارتی اعجاب انگیزبودواگراین شخص ازاول زندگی درمحیطی مناسب ومساعد رشد می یافت، بی تردید دررده ی نوابغ رشته ی خود قرارمی گرفت . رفته رفته ثروتمندان نسبت به خرید امتیازبرق برای منازل ومحل کارشان اقدام کردند. گویا آن زمان هزینه ی خرید امتیاز مبلغ بیست تومان وباتجهیزات کامل واتمام کارسیم کشی به بیست وپنج تومان می رسیده است.به تدریج این هزینه تاسال 1357 به مبلغ سیصدوپنجاه تومان رسیده بود. شهرداری درشکل نوین وامروزی خود، درسال 1306 درمهابادبه ریاست آقای میرزا احمد اشعری(مشهور به میرزا احمدبلدیه)که ازشخصیت های بسیارموقر ومتین ومحترم مهاباد بود،به وجودآمد. شهرداران مهاباد ازآغاز تاامروز عبارتنداز: 1- میرزا احمد اشعری ، شهردار، از1306 تا1316 2- یدالله سریع القلم ، حاکم وشهردار،1316 3- تکین ، حاکم وشهردار، 1317 4- کمال الدین صالحی ، شهردار ،1317 ( شصت وهشتمین فرماندارنیزبود). 5- کاظم کسمایی ، شهردار ، 1318 6- صفوی ، شهردار ، 1319 7- امام زاده ، شهردار ،1319 8- مامه غنی خسروی ، شهردار ، مهر1320 تا اواخر1325 9- میرممتاز ، حاکم وشهردار،1326 تااوایل1327 10- سید جعفرحسینی ، شهردار، 1327 تا1328 11- عدالت زاده ، شهردار،1328 تا 1329 12- علی خان حیدری مکری ( سالارسعید ) ، شهردار، 1329 لغایت 1330 13- ستارسالاری ، شهردار،1330 تا1332 14- سید باقرمنصوری ،شهردار،1334 تا1334 15- سرهنگ بازنشسته : محمد تقی آلپ ،1334 تا1336 [وقتی درسال 1300 ،درحدود چهارصد نفرنیروی ژاندارمری به فرماندهی ماژور(سرگرد)ملک زاده ی هیربد، برای جنگ با اسماعیل آقا شکاک(سمکو)وارد منطقه ی مهاباد می شوند، محمد تقی آلپ بادرجه ی ستوان دومی (سلطان)یکی ازافراد نیروی نظامی ملک زاده بوده است. درنبردی که روی می دهد تمامی افراد ژاندارمری ازبین می روند، تنها چهارنفرزنده دستگیر می شوند: ماژورملک زاده هیربد، نایب هاشم امین (تیمسارسرتیپ امین بعدی)،سلطان محمد تقی آلپ ، ویک نفربه نام آذرتاش. درآن روزگارعلی آقا علی یار(امیراسعد)درتبریززندانی بوده است.درملاقاتی که بین حاجی محمدایلخانی با اسماعیل آقا شکاک روی می دهد،حاجی ایلخانی به اسماعیل آقا می گوید:اگرشمااین چهارنفررابکشید، درتبریزهم علی، پسرمراخواهندکشت.من ازتوانتظار دارم این چهارنفرراباعلی معاوضه کنی.اسماعیل آقا می پذیرد.این چهارنفررابه خوی اعزام و درآن جاآزاد می کنند.شرح این ماجرادرکتاب : خاطرات ماژورملک زاده ی هیربدنوشته شده است. سرهنگ بازنشسته :محمد تقی آلپ که شهردارمهاباد درسال 1334 تا1336 بوده،همان سلطان آلپ، اسیراسماعیل آقا(سمکو)بوده است.] 16- ستارسالاری (باردوم) ، شهردار، از1336 تا1339 17- مهند س رفیع زاده ، شهردار22 مرداد1339 تا21 مرداد1340 18- رحمان مدرسی ، شهردار،22 مرداد 1340 تااول تیر1342 19- سید رحیم حسینی ، شهردار،22 تیر42 تا7 خرداد1346 20- شاپورکیوان ، فرمانداروشهردار، 8 خرداد46 تا26 خرداد1346 21- دکترویلیام لازار، شهردار، 27 شهریور46 تا24 فروردین 1347 22- مهدی کاتوزی ، شهردار،11 شهریور47 تااول آذ ر1347 23- محمد صادقی شرفی ، شهردار، 30 آذر 47 تا9 آذر 1348 24- هاشم سهیلی (خلیل زاده) ، شهردار،دهم آذر 48 تا20 تیر1349 [امروزه دبیرستان هاشم سهیلی واقع در خیابان وفایی مهاباد ، ازباقیات الصالحات این مرد است .] 25- سید حسن بابا طاهری ، شهردار،22 تیر49 تاشهریورماه 1353 26- مهندس حسن خاتمی ، شهردار،1353 تا1355 27 - مهندس مدرس مطلق ، شهردار 28- فتاح کاویان ، شهردار،1356 29- مهندس آریا ، شهردار،1357 30- محمود قهرمانی ، شهردار، اول فروردین 58 تا2 خرداد1361 31- محمود زریبافان ، شهردار، 2 خرداد61 تا2 خرداد1363 32- الله ویردی حسن پور، شهردار، 2 خرداد63 تا11 شهریور1370 33- حبیب الله شریفی ، شهردار، 11 شهریور70 تا3 آبان 1371 34- رحمت داودی ، شهردار ، 3 آبان 71 تا27 خرداد1374 35- محمد علی اوجانی ، شهردار، 27 خرداد74 تا21 خرداد1376 36- حسین یداللهی ، شهردار، 21 خرداد76 تا31 شهریور1378 37- مهندس ابراهیم سلطانی ، شهردار31 شهریور78 تا11 شهریور1379 38- فواد منصورپور، شهردار، 11 شهریور79 تا5 اردیبهشت1382 39- ابراهیم سلطانی (باردوم) ، شهردار،5 اردیبهشت 82 تا8 اردیبهشت 1386 40- ابراهیم کریمی ، شهردار، از9 اردیبهشت 1386 تاحال (آبان87) ادامه دارد... درسال های قبل ازانقلاب اسلامی ،یک چندی آقایان :مصطفی نژادی ،رحیم لشکری، عطاءالله سعیدی،اسعد پور،تقی ساعدی ،حجازی،و...هریک مدتی سرپرست شهرداری مهاباد بوده اند ،وآقایان :عزیزمشیری،عزیزصد یقی، مدتی معاونت شهرداری مهاباد را داشته اند . درمورد مصطفی نژادی گفتن مطا لبی ضرورت دارد: مشارالیه فرزند محمد نژادی (حه مه دی وسووله ی) پیرمردی لحاف د وز وخادم خانقاه شمزینان مهاباد بود. مصطفی نژادی فردی لایق ، به معنای واقعی کلمه خود ساخته، بسیارخوش خط و دارای قدرت قلمی درحد عالی وبسیارمتین بود.درسال 1305 درمهاباد چشم به جهان گشوده . درعنفوان جوانی ، یک چند به عضویت جمعیت ژ.ک درآمد. بعد ازخاتمه حوادث 1324 منطقه، ابتدا به عنوان کارمند درفرمانداری مهاباد استخدام شد،اما خیلی زود جوهر وشخصیت اصلی اوبرای همه محرزگردید. نظربه اینکه نتوانسته یا نخواسته بود،بعضی ازخواسته های عده ای ازبه اصطلاح متنفذان آن روزی مهاباد رابرآورده سازد، موردبی مهری قرار گرفت، تا اینکه زمینه ی رفتنش به تهران فراهم شد.اینجاست که به جا باید گفت:عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد. درتهران اهل فن خیلی زود اوراشناختند،مد تی درتهران ماند وبعد به استان خراسان منتقل گردید.سال ها درشهرهای مختلف استان خراسان آن روزی، ازجمله : فردوس، گناباد، بیرجند،بجنورد،تربت حیدریه،و...با سمت فرماندارکارکرد ودر دل اکثریت مردم فهیم آن دیار جای واقعی خود رایافت . دریکی اززلزله های آن استان به قدری خوب وصحیح وبه موقع انجام وظیفه کرد که مورد توجه دربار قرارگرفت وازآن پس اجازه یافت که هرگاه بخواهد ولازم بداند کتبی ، شفاهی ویا تلفنی بدون واسطه با دربارتماس حاصل نماید . سال های کهولت وبازنشستگی رادرتهران می گذرانید تا این که درسوم ارد یبهشت ماه سال1377 به د لیل سکته ی مغزی در همان جا بدرود زندگی گفت : روانش شاد ویادش گرامی . *توضیح : تاریخ های مورد ذکر دراین مبحث ، کلا به سال خورشیدی می باشد . اهم منابع : 1- نوشته های آقای محمد صالحیان ، کارمند بازنشسته ی شهرداری مهاباد ، از شخصیت های مطلع ومنصف . روزچهارشنبه 28/1/1387 درسن 78 سالگی بدرود زند گی گفت. روانش شاد ویادش گرامی 2- اسنادومدارک ارزشمند جناب مهند س کریم شریف زاده، که سخاوتمندانه آن ها را در اختیارم قرارداده اند . 3- مهاباد درگذر زمان ، تالیف : سید محمد صمدی ، که این نوشته درحال حاضر مسیر اخذ مجوزبرای چاپ را طی می کند . شهر مهاباد یکی از شهرهای زیبای استان آذربایجان غربی و کردستان مکری است که از لحاظ موقعیت در جنوب استان و در کانون شهرهای سردشت، پیرانشهر، اشنویه، نقده، میاندوآب، شاهین دژ، بوکان و تکاب قرار گرفته است. روزگار تأسیس این شهر مقارن با حکومت شاه اسماعیل صفوی است. |
